Nie, firma nie jest potrzebna
Nie musisz zakładać działalności, żeby wydać książkę. Nie musisz jej mieć, żeby dostać ISBN. To nie jest interpretacja ani ostrożna opinia prawnika. To zdanie stoi w FAQ serwisu e-ISBN, który prowadzi Biblioteka Narodowa. Pytanie zadano tam dokładnie w tej formie, którą wpisujesz w wyszukiwarkę.
Nie prowadzę działalności gospodarczej, nie mam żadnej firmy. Czy mogę być wydawcą? Tak. Wydawcą może być każda osoba prawna lub osoba fizyczna. Proces wydawniczy można organizować na wiele sposobów. Zasady nadawania numerów ISBN nie wprowadzają żadnych ograniczeń w tym zakresie.
Biblioteka Narodowa, FAQ serwisu e-ISBN
Mit o obowiązkowej firmie nie bierze się z niczego. Bierze się z pomieszania trzech osobnych rzeczy: numeru ISBN, ustawowej definicji wydawcy i rozliczeń podatkowych. Każda z nich działa według innych przepisów. Tematem wydawniczym są tylko dwie pierwsze.
Kto naprawdę nadaje ISBN
Pule numerów ISBN przydziela Zespół Zadaniowy do spraw znormalizowanych numerów wydawnictw ISBN i ISMN w Bibliotece Narodowej w Warszawie. Dostają je wydawcy mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady opisuje regulamin wprowadzony zarządzeniem Dyrektora Biblioteki Narodowej nr 96/2014 z 15 października 2014 r. Podstawą normalizacyjną jest norma PN-ISO 2108. W katalogu PKN figuruje jako PN-ISO 2108:2006, opublikowana 28 grudnia 2006 r.
Regulamin mówi dwie rzeczy, które zbijają większość mitów. Przynależność do systemu ISBN i oznaczanie publikacji numerami są dobrowolne. Przydzielanie numerów jest bezpłatne. Jest wniosek i konto w serwisie.
Numerów nie dostaje się po jednym. W Polsce wydawca otrzymuje 10, 100, 1000 albo 10 000 numerów. Pojedynczego numeru nie da się dostać, a minimalna pula to 10. Jeśli wydajesz jedną książkę, dziewięć numerów zostanie ci na zapas. Kolejną pulę dostaje się automatycznie po zgłoszeniu wykorzystania co najmniej 90 procent numerów z bieżącej.
Zanim wystąpisz o pulę, sprawdź, czy twoja publikacja w ogóle kwalifikuje się do ISBN. Biblioteka Narodowa stawia trzy pytania. Odpowiedź na każde musi brzmieć tak.
- Czy jest to produkt oparty na tekście?
- Czy jest to produkt dostępny publicznie?
- Czy jest to publikacja monograficzna, czyli wydawnictwo zwarte?
Dlatego ISBN nie dostają czasopisma, gazety ani periodyki. Wydawnictwom ciągłym nadaje się ISSN. Nut też to nie dotyczy, bo druki muzyczne mają ISMN. Różni je nawet tryb przydziału. ISSN przyznaje się pojedynczo na konkretny tytuł, ISBN w pulach.
Jedna książka, kilka numerów
Każda forma produktowa tego samego tytułu ma własny ISBN. Biblioteka Narodowa podaje przykład siedmiu numerów dla jednej książki: oprawa twarda, oprawa broszurowa, wersja albumowa, audiobook na CD-ROM w mp3, audiobook on-line, plik on-line w .pdf i plik on-line w .epub. Pula 10 numerów przestaje wtedy wyglądać na przesadę.
Sam numer też ma budowę. Od 1 stycznia 2007 r. ISBN składa się z 13 cyfr w pięciu grupach rozdzielonych znakiem (-). Prefiks EAN to zawsze 978 albo 979. Kod kraju dla Polski to zawsze 83. Prefiks wydawcy ma od dwóch do sześciu cyfr i jest przypisany na trwałe konkretnemu wydawcy. Na końcu stoi jedna cyfra kontrolna. Jak ten ciąg zamienia się w paski na okładce, opisujemy w tekście o ISBN i kodzie kreskowym EAN.
Wydawca w ustawie to nie przedsiębiorca
Ustawa z 7 listopada 1996 r. o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych ma własną definicję wydawcy. Nie odsyła do rejestru przedsiębiorców. Nie pyta o NIP. Ogłoszono ją 23 grudnia 1996 r., a weszła w życie 24 marca 1997 r. Nadal obowiązuje i ma tekst jednolity.
Przez określenie wydawca należy rozumieć osobę prawną, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej oraz osobę fizyczną, która prowadzi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej działalność polegającą na publikowaniu dzieł; domniemywa się, że wydawcą jest osoba, której nazwę lub nazwisko uwidoczniono w tym charakterze na egzemplarzach publikacji.
Art. 2 ust. 1 ustawy o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych
Osoba fizyczna stoi w tej definicji obok osoby prawnej, jako równorzędna kategoria. Ustawa mówi o działalności polegającej na publikowaniu dzieł, nie o działalności gospodarczej. Druga część definicji idzie dalej, bo wystarczy nazwisko na egzemplarzu. Liczy się to, co faktycznie zrobiłeś, a nie forma prawna.
Zakres całej ustawy potwierdza ten kierunek. Art. 1 mówi, że ustawa określa obowiązki wydawców w zakresie przekazywania dzieł oraz obowiązki bibliotek w zakresie gromadzenia dorobku wydawniczego. Wydawców, nie przedsiębiorców. To dwie różne kategorie i przepis konsekwentnie używa pierwszej. Twoje nazwisko na stronie redakcyjnej robi z ciebie wydawcę w rozumieniu tej ustawy. Co jeszcze musi znaleźć się na tej stronie, rozkłada osobny tekst o stronie redakcyjnej książki.
Biblioteka Narodowa dokłada do tego definicję funkcjonalną. Wydawca to osoba lub firma organizująca cały proces wydawniczy. Z punktu widzenia prawa autorskiego wydawca powinien dysponować wszystkimi wymaganymi prawami do wydawanej książki. Chodzi o prawo do tekstu, do tłumaczenia i do projektu graficznego okładki. Nigdzie nie pada, że musi to być firma.
Rejestracja w e-ISBN krok po kroku
Procedura jest krótsza, niż większość ludzi zakłada. Serwis jest przeznaczony tylko dla wydawców mieszczących się na terenie Polski. Poza tym nie ma tu sit ani progów.
Załóż konto w serwisie e-ISBN
Rejestrujesz się na stronie e-isbn.pl i wypełniasz formularz rejestracyjny wydawcy. Biblioteka Narodowa prosi na tym etapie o pobranie minimalnej puli 10 numerów ISBN.
Wygeneruj wniosek w PDF
Serwis tworzy z formularza plik PDF. To jest twój wniosek o przydział puli numerów.
Wydrukuj i podpisz
Wniosek trzeba wydrukować i podpisać odręcznie. Regulamin dokłada tu obowiązek na później. Oryginał wniosku wydawca ma zarchiwizować we własnej dokumentacji i przesłać do Zespołu Zadaniowego na ewentualną prośbę. Regulamin przewiduje też ścieżkę odwrotną. W wyjątkowych, uzasadnionych przypadkach wydawca może ubiegać się o numery, dostarczając wniosek w formie drukowanej.
Wgraj skan podpisanego wniosku
Podpisany dokument skanujesz i wgrywasz z powrotem do serwisu. Tym zamyka się twoja część procedury.
Poczekaj do dwóch dni roboczych
Konto jest udostępniane wydawcom niezwłocznie, według kolejności zgłoszeń, w terminie nie dłuższym niż dwa dni robocze od daty złożenia wniosku. Komunikat po rejestracji podaje ten sam termin rozpatrzenia.
Na tej liście nie ma opłaty. Nie ma umowy z drukarnią ani gotowego pliku książki. Jest formularz, podpis i skan. Regulamin przydzielania numerów ISBN nie wymienia żadnego dokumentu rejestrowego, a BN odpowiada w FAQ, że zasady nadawania ISBN nie wprowadzają w tym zakresie żadnych ograniczeń. Całą ścieżkę wydania własnym sumptem, od pliku po dystrybucję, rozkłada tekst o self-publishingu w Polsce.
Obowiązki biorą się z faktu wydania
Skoro wydawcą jest osoba fizyczna, obowiązki wydawcy też jej dotyczą. Art. 3 ust. 1 ustawy stawia sprawę jasno. Wydawca, który udostępnia publicznie egzemplarze publikacji na obszarze Polski lub za granicą, przekazuje nieodpłatnie uprawnionym bibliotekom egzemplarze obowiązkowe. Obowiązek włącza publiczne udostępnienie. Forma prawna nie wchodzi do tego przepisu.
Jest granica i ustawa ją rysuje. Art. 4 ust. 1 pkt 4 wyłącza z obowiązku druki i zapisy przeznaczone do użytku osobistego. Wydrukowanie dwudziestu egzemplarzy wspomnień dla rodziny to nie to samo co wydanie książki. Jeśli nie udostępniasz jej publicznie, obowiązek nie powstaje. Jeśli udostępniasz, powstaje niezależnie od tego, czy masz firmę.
Liczby wymagają uwagi, bo krążą w sieci w pomieszanej wersji. Sama ustawa nie zna słowa nakład i nie podaje progu 100 egzemplarzy. Art. 5 daje wyłącznie liczby na bibliotekę. Próg nakładu i sumę 17 egzemplarzy podaje Biblioteka Narodowa na swojej stronie. To dwa różne poziomy i dobrze je rozdzielać.
| Co | Co mówi ustawa | Co podaje Biblioteka Narodowa |
|---|---|---|
| Biblioteka Narodowa | Po dwa egzemplarze (art. 5 ust. 1) | 1 egz. przy nakładzie do 100, 2 egz. powyżej 100 |
| Biblioteka Jagiellońska | Po dwa egzemplarze (art. 5 ust. 1) | 1 egz. przy nakładzie do 100, 2 egz. powyżej 100 |
| Pozostałe biblioteki uprawnione | Po jednym egzemplarzu (art. 5 ust. 3) | Po 1 egz. do 13 bibliotek przy nakładzie powyżej 100 |
| Razem | Ustawa nie sumuje | 2 egz. do 100 nakładu, 17 egz. powyżej 100 |
| Termin | Ustawa nie podaje w tekście | 5 dni do BN, 14 dni do pozostałych, od końca produkcji |
Terminy liczy się od zakończenia procesu produkcji publikacji. Biblioteka Narodowa podaje 5 dni na przesyłkę do siebie i 14 dni do pozostałych uprawnionych bibliotek. Art. 5 ust. 4 dokłada powód, dla którego to nie jest formalność. Biblioteka Narodowa i Biblioteka Jagiellońska mają obowiązek wieczystego archiwizowania jednego egzemplarza. Twoja książka zostaje w zbiorze na zawsze. Adresy i sposób wysyłki rozpisuje poradnik o egzemplarzach obowiązkowych.
- Przy kilku standardach edytorskich tego samego dzieła obowiązek dotyczy standardu najwyższego (art. 3 ust. 4).
- Przesyłki z egzemplarzami obowiązkowymi są zwolnione z opłat pocztowych, do wysokości najniższej opłaty za przesyłkę niebędącą przesyłką najszybszej kategorii (art. 7).
- Kto uchyla się od przekazania egzemplarza, podlega karze grzywny w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia (art. 8).
- Obowiązek nie kończy się na książkach. Biblioteka Narodowa wymienia też czasopisma, mapy, atlasy, globusy, nuty, druki ulotne, oprogramowanie, filmy, nagrania dźwiękowe i druki brajlowskie.
Kwoty grzywny ustawa nie podaje. Mówi tylko, że sprawę rozstrzyga się w trybie wykroczeniowym. Kto podaje ci konkretną liczbę złotych z tego przepisu, zmyśla albo cytuje inny akt. Sam zapis nie zawiera żadnej kwoty.
Czego ISBN nie załatwia
Krąży opinia, że ISBN zabezpiecza książkę. Nie zabezpiecza. Regulamin Biblioteki Narodowej mówi wprost, że nadanie numeru ISBN nie zabezpiecza praw autorskich ani majątkowych. Biblioteka nie rozstrzyga sporów między wydawcami i autorami ani innymi podmiotami, w szczególności sporów o prawa autorskie i zależne. ISBN to identyfikator w bazie, nie tarcza.
Obowiązkowy też nie jest. Nie wymaga go ani prawo krajowe, ani międzynarodowe. Nadawanie numerów należy do dobrych obyczajów branży wydawniczej. Biblioteka Narodowa wskazuje nawet źródło mitu. Część wydawców w Polsce utożsamia numerację ISBN z ulgami podatkowymi i prawdopodobnie stąd bierze się opinia o obowiązku.
Brak ISBN blokuje sprzedaż, ale nie przez przepis
Bez numeru duża część sklepów i hurtowni twojej książki nie przyjmie. Biblioteka Narodowa nazywa to po imieniu: konsekwencją braku ISBN jest nieprzyjęcie książki do sprzedaży, ale wynika to z polityki danej firmy, a nie z przepisów prawa. Czyli ISBN bierzesz po to, żeby księgarnia przyjęła książkę.
Baza ISBN z metadanymi publikacji jest jawna. Jest dostępna bezpłatnie do publicznej wiadomości pod adresem baza.e-isbn.pl. Twoje dane jako wydawcy trafiają do bazy, którą każdy może przejrzeć. Jeśli wydajesz pod nazwiskiem, to nazwisko będzie tam widoczne.
Podobnie działa deklaracja nakładu. Przy rejestracji publikacji zaznaczasz zgodę na upublicznienie nakładu pierwszego wydania. Samo pole nakład możesz zostawić puste, mimo zaznaczonej opcji. Jeśli je wypełnisz, liczba egzemplarzy staje się publiczna razem z resztą danych. Organizacje zbiorowego zarządzania mogą wtedy na podstawie nakładu naliczać należne opłaty. Dane muszą trafić do bazy najpóźniej w dniu wydania publikacji.
I tu kończy się temat wydawniczy. Wydanie książki bez firmy jest legalne i BN to potwierdza. Sprzedawanie jej za pieniądze to już inna sprawa, rozstrzygana przez przepisy podatkowe i o działalności gospodarczej. Ten artykuł ich nie dotyka, bo nie ma dla nich źródła. Odpowiedź na pytanie o próg dochodu i moment, w którym sprzedaż staje się działalnością, weź od doradcy podatkowego albo z interpretacji Krajowej Informacji Skarbowej. ISBN i egzemplarz obowiązkowy z tym nie mają nic wspólnego.
Najczęstsze pytania
Baza ISBN z metadanymi publikacji jest jawna i bezpłatna, pod adresem baza.e-isbn.pl. Dane wydawcy z rejestracji trafiają tam razem z opisem książki. Kto jest wydawcą, rozstrzyga osobno ustawa. Art. 2 ust. 1 domniemywa, że jest nim ten, czyją nazwę lub nazwisko uwidoczniono w tym charakterze na egzemplarzach publikacji. Same zasady ISBN nie regulują kwestii pseudonimu, więc pytanie kieruj do Zespołu Zadaniowego do spraw ISBN i ISMN w Bibliotece Narodowej.
Pula 10 numerów jest minimalna i mniejszej nie ma, więc przy jednej książce dziewięć zostaje na zapas. Prefiks wydawcy jest przypisany na trwałe konkretnemu wydawcy, a kolejną pulę dostaje się dopiero po zgłoszeniu wykorzystania co najmniej 90 procent bieżącej. Zapas schodzi szybciej, niż się wydaje. Każda forma produktowa tego samego tytułu ma własny numer, a Biblioteka Narodowa podaje przykład siedmiu numerów dla jednej książki.
Nie. Numer ISBN nie jest obowiązkowy w świetle prawa krajowego ani międzynarodowego, a przynależność do systemu ISBN jest dobrowolna. Kwalifikacja do ISBN wymaga zresztą produktu dostępnego publicznie. Egzemplarza obowiązkowego też nie wysyłasz, bo art. 4 ust. 1 pkt 4 wyłącza z obowiązku druki i zapisy przeznaczone do użytku osobistego.
Tak, jeśli udostępniasz egzemplarze publicznie. Art. 3 ust. 1 wiąże obowiązek z faktem publicznego udostępnienia, a art. 2 ust. 1 zalicza osobę fizyczną do wydawców. Wyjątkiem są druki przeznaczone do użytku osobistego, wyłączone przez art. 4 ust. 1 pkt 4.
Ustawa podaje liczby na bibliotekę: po dwa dla Biblioteki Narodowej i Jagiellońskiej, po jednym dla pozostałych uprawnionych. Biblioteka Narodowa przelicza to na nakład. Do 100 egzemplarzy nakładu wysyłasz 2 egzemplarze, powyżej 100 egzemplarzy wysyłasz 17.
Nie. Regulamin BN mówi, że nadanie numeru ISBN nie zabezpiecza praw autorskich ani majątkowych. Biblioteka Narodowa nie rozstrzyga też sporów między wydawcami, autorami i innymi podmiotami. ISBN identyfikuje publikację w bazie.
To pytanie wychodzi poza temat wydawniczy i poza źródła, na których opiera się ten tekst. ISBN i egzemplarz obowiązkowy nie zależą od formy rozliczeń. Odpowiedź na pytanie o podatek weź od doradcy podatkowego albo z interpretacji Krajowej Informacji Skarbowej.
Masz projekt do wydrukowania?
Potrzebujesz profesjonalnego druku? Porozmawiajmy o Twoim projekcie.
